V(r)aag zonder vraag

Hoe kan een consultant een klant helpen zonder dat de hulpvraag duidelijk is? Ongeveer 5 jaar geleden heb ik iets heel belangrijks geleerd: als er geen (hulp)vraag wordt gesteld, kun je niemand helpen. In die periode begeleidde ik studenten en coachte ik een basketbal team. Twee heel verschillende doelgroepen, omdat deze doelgroepen hun doelen anders stellen.
Studenten helpen die niet geholpen willen worden, kun je niet helpen. Bijvoorbeeld een student die altijd te laat komt tijdens zijn stage: hoe wil je die helpen? Zeggen dat hij voortaan op tijd moet zijn? Straffen, nog één keer te laat en dan word je ontslagen? Is de student dan geholpen? Deze tactieken heb ik geprobeerd en meestal zonder resultaat. De student heeft je niet om hulp gevraagd en geen eigen doelen gesteld.
Later ben ik gestopt met zeggen wat de student moet doen, maar heb ik gevraagd naar zijn eigen doel en welke consequenties de student eraan hangt als hij zijn doel niet bereikt. De vraag werd veranderd in: je komt vaak te laat, wat vind je daarvan? En wat ga je er aan doen? Het antwoord is dan te raden: te laat komen kan niet en ik moet voortaan op tijd komen. Zijn eigen doel is gesteld. De laatste vraag is dan, wat is daar de consequentie van? En je raadt het al: de student heeft uiteindelijk zijn stage afgerond met een voldoende, mede doordat hij zijn eigen doel heeft bepaald. De juiste vragen van de begeleider leiden tot een door de student geformuleerd doel en oplossing voor het probleem.
Dan kom ik op mijn ervaring als basketbal coach. Afgelopen jaren ben ik selectiecoach geweest en heb ik met veel jonge spelers samengewerkt die als doel hebben het hoogste te bereiken met hun sport. Deze sporters hebben al een duidelijke vraag en doel, namelijk: hoe kan ik de top bereiken? Maar deze jongeren worstelen met de vraag hoe zij beter kunnen worden. Het voordeel van deze groep is dat zij bij voorbaat geholpen willen worden om een doel te bereiken. Vaak willen ze te veel en te snel en moet je hen helpen keuzes te maken wat zij op korte termijn willen (en kunnen) bereiken. Bijvoorbeeld: beter schieten. Wat ga je hier aan doen? Wat wil je bereiken en wanneer wil je dit bereikt hebben? Dit zijn lastige vragen voor iedereen die een doel heeft, maar hulp nodig heeft om die te bereiken.
De afgelopen maanden, sinds ik als consultant aan de slag ben, kom ik ook veel vragen tegen zonder een duidelijk doel. En als het doel wel duidelijk is, hoe vind ik dan de oplossing? Als een organisatie doelen heeft gesteld, maak je vervolgens een plan om deze doelen te kunnen bereiken. Dit blijft lastig, omdat het plan om het doel te bereiken werkenderwijs vaak bijgesteld moet worden. Vaak komen dan de verwijten vanuit de organisatie: “Zij komen te laat, zij hebben zich niet aan de afspraken gehouden,” en zo kun je nog wel even doorgaan. Iemand anders heeft het gedaan en iemand anders zal het wel oplossen. Maar iemand anders kan en gaat het probleem niet zonder jou oplossen.
Tijdens mijn opleiding sportpsychologie liep ik tegen een vraag op die heel moeilijk is om op jezelf toe te blijven toepassen: als je iets hebt gedaan en het resultaat is niet wat je verwacht had, wat ga je dan doen? Het makkelijkste is op dat moment de schuld buiten jezelf of bij iemand anders neer te leggen. De vraag die ik toen leerde stellen is: wat had ik anders kunnen doen, waardoor het wel had kunnen lukken?
Dus: wat is precies de vraag en wat wil je bereiken? Dat blijven lastige vragen voor iedere organisatie. De juiste vragen stellen, realistische doelen vastleggen en daarbij altijd kritisch naar je zelf blijven kijken, helpen je om van elk project een succes te maken.