Wie niet waagt, wie niet wint

Als consultant bij Educate2Work werk ik in omgevingen waarin er iets verandert: meestal een werkwijze, organisatiestructuur en/of applicatie. Weerstand om te veranderen is een klassiek thema binnen verandering van organisaties en er zijn dan ook talloze theorieën en modellen om een verandering in goede banen te leiden. Mij interesseert vooral om eerst te bekijken wat de achterliggende reden is van de weerstand. Als je de oorzaak kan achterhalen, zijn er gemakkelijker gerichte acties te formuleren om weerstand te verminderen. Bij de zoektocht naar de oorzaak ben ik geïnspireerd door een column uit het NRC Handelsblad (1) .
 
Een verandering leidt tot een nieuwe situatie. Van tevoren weet je niet zeker hoe die nieuwe situatie eruit ziet, het is nog onzeker. En onzekerheid wordt vaak geassocieerd met verlies.


Afbeelding loss aversion principle,  referentie: Friendsfitnessfreedom.com
 
Vanuit mijn achtergrond als arbeids- en organisatiepsycholoog ben ik bekend met het principe verliesaversie (loss aversion principle), aangetoond door psychologen Daniel Kahneman en Amos Tversky. Het beschrijft de neiging van mensen om een bepaald verlies erger te vinden dan dat ze het leuk vinden om een gelijke hoeveelheid te winnen. Voorbeeld: het verliezen van 10 euro voelt vervelender dan dat het goed voelt om 10 euro te winnen. Verlies weegt dus zwaarder dan een gelijke winst. Er is ook onderzocht hoeveel zwaarder een verlies weegt: dit lijkt rond de twee keer zwaarder te liggen. In het voorbeeld gaat het om het winnen of verliezen van geld, maar dit is breder te vertalen: een leuke of juist vervelende taak die je in de nieuwe situatie zal moeten vervullen, meer of minder tijd om je primaire rol uit te voeren, leukere of minder leuke collega’s.
 
Zodra je verwacht er in de nieuwe situatie op achteruit te gaan t.o.v. de status quo, voelt dat als een verlies. Bij een verandering in de organisatie zullen er mensen zijn die verwachten met de verandering iets te winnen of juist te verliezen ten opzichte van de status quo. De mensen die verwachten te verliezen, zullen harder gaan vechten om de status quo te beschermen dan dat de mensen die verwachten te winnen zullen vechten voor de vernieuwing. De angst om te verliezen zet sterker aan tot actie omdat de emotie groter is dan bij mogelijke winst. Hier zijn we weer terug bij het begin: de weerstand die vaak gepaard gaat met een verandering.
 
Ook als geduid is waar weerstand vandaan kan komen, blijft het de uitdaging om hier uit te leren hoe je weerstand kan verminderen tijdens een verandering. Een tip van de psycholoog Daniel Kahneman is om “een verandering niet te beschouwen als één geheel, maar als een reeks van kleine stappen in een leerproces.” Met deze kijk op veranderingen wordt een afzonderlijk verlies minder belangrijk en zo durf je meer.

(1) B. Tiggelaar en de kunst van het veranderen. NRC Handelsblad, 1 december 2017